تغيير جنسيت تير آخر آنان حق راي مي خواهند پيدا و پنهان اختلال دوجنسيتي ها معصومه شهرياري: بودجه اي به ميزان ۲۰ ميليون تومان با توافق سازمان مديريت و برنامه ريزي و سازمان بهزيستي كشور امسال در حالي براي حمايت از افراد دچار اختلال هويت جنسي پيش بيني شد كه امسال فقط تعداد محدودي از آنان موفق به دريافت يك ميليون تومان از اين اعتبار شدند. اگر چه اين اعتبار درون سازماني از سوي سازمان برنامه ريزي كشور براي نخستين بار است كه براي حمايت هاي اجتماعي از قشر دوجنسيتي كشور در نظر گرفته شده است، اما هيچ آماري از تعداد اين افراد در كل كشور در دست نيست و چه بسا دولتمردان و برنامه ريزان كشور به خصوص در حوزه بهداشت و درمان در اين زمينه هيچ احساس نيازي نمي كردند. اما به هر ترتيب در لايحه بودجه سال ۸۳ كشور بايد اين افراد به انتظار بودجه خود بنشينند. تشكيل كميته حمايتي از دوجنسيتي ها از سوي سازمان بهزيستي كه اقدامي فراي وظايف قانوني اين سازمان محسوب مي شود از ديدگاه بسياري از آگاهان اجتماعي نقطه عطفي در پذيرش و وجود اين گروه از جامعه و حمايت از آنان است اما از سويي ديگر يادآوري وظايف دولت در مقابل اين گروه با جمعيتي محدود و با حداقل بودجه براي درمان و بازگرداندن آنان به جامعه نيز به شمار مي آيند. پذيرش وجود دوجنسيتي ها و چاره هاي قانوني نيز مانند بسياري از بيماري هاي نوپديد و فرهنگ سازي براي درمان آن مدت زمان طولاني را طلب كرد تا مسئولان و حتي متخصصان كشور گوشه چشمي به اين بيماري بيندازند. طي سال هاي پس از انقلاب بيماران دچار اختلال هويت جنسي در كشور همان همجنس بازان تلقي مي شدند كه با هر دو گروه از سوي بسياري از مراجع قضايي و امنيتي كشور برخوردها نيز يكسان بود و اكثر دوجنسيتي ها مورد آزار و اذيت قرار مي گرفتند. اين بحث و مشكل تا جايي پيش رفت كه در سال ۶۷ با استفتاء از امام خميني (ره) افراد دوجنسيتي اين جواز را دريافت كردند كه از سوي پزشكي قانوني شناسايي و مورد درمان قرار گيرند. سال ۷۹ نيز اگرچه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي با مراجعات فراوان اين افراد به عنوان متولي درمان كشور مجبور به تشكيل كميته هاي حمايتي در چهار بخش حقوقي، درمان، آموزش و پژوهش و حمايت هاي اجتماعي شد، اما باز هم اتفاق خاصي براي حمايت از اين قشر كه نيفتد، آماري از اين افراد نيز به دست نيامد و هيچ قانوني براي افراد دوجنسيتي نيز نگاشته نشد. • آمار نداريم نخستين آمار از تعداد دوجنسيتي ها در كشور مربوط به اولين سرشماري در دوره رضاخان است. آمارها حاكي از تعداد هشت فرد دوجنسيتي در كشور است در سرشماري هاي پس از آن تا قبل از انقلاب آمار افراد دچار اختلال هويتي در جاي خود باقي بود اما پس از انقلاب اين آمار نيز همانند همان افراد هويت خود را در ذهن، برنامه ريزي، آمار و سرشماري دولتمردان از دست داد. سيد حسن موسوي، كارشناس امور اجتماعي سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور در اين باره گفت: نه آمار و پژوهشي در اختيار مسئولان قرار گرفته نه قوانين خاصي گذاشته شده است. ما در حال حاضر فقط آمار ۳۰۰ فرد دچار اختلال جنسي را داريم كه براي تغيير جنسيت و مجوز جراحي به سازمان پزشكي قانوني مراجعه كرده اند. وي افزود: ما براي حمايت ويژه از اين گروه هيچ گونه قانون خاصي نداريم. البته يكي دو سال اخير اين نگاه خاص آغاز شده است. اين نشانگر آن است كه اين توجه در حال شروع است. اين كارشناس همچنين با اشاره به پيچيدگي بافت اين جمعيت، اظهار داشت: نه كارشناسان، نه سازمان بهزيستي و نه پزشكي قانوني هيچ يك، از آمار اين افراد اطلاعي ندارند. البته چون بار منفي اي كه اين اختلال مي تواند براي خانواده و براي خود فرد نيز داشته باشد معمولاً اين افراد خود نيز تمايلي به شناسايي و مراجعه ندارند. مگر كساني كه براي اخذ مجوز درمان و جراحي و صدور شناسنامه به پزشكي قانوني مراجعه مي كنند. • آنان كيستند دوجنسيتي ها به چند دسته تقسيم مي شوند. دسته نخست كساني هستند كه در بدو تولد به دليل تكامل نيافتن دستگاه تناسلي خود، به هيچ يك از دو جنس نر و يا ماده شباهت ندارند. از اين رو در همان سنين كودكي، تحت عمل هاي جراحي قرار گرفته، به يكي از دو جنس نر و يا ماده، تغيير جنسيت مي دهند. در حقيقت اين گونه افراد با نوعي اختلال در سيستم هاي جنسي خود متولد مي شوند اما خوشبختانه برطرف كردن معضل اين گونه بيماران، از طريق جراحي هاي پيشرفته به صورت كامل امكان پذير است. دسته دوم بيماراني هستند كه به دليل كشش جنسي به هر دو طرف، در شناخت جنسيت خود با مشكل روبه رو هستند. دسته سوم بيماراني هستند كه علاقه مند به تغيير جنسيت خود از زن به مرد و برعكس بوده، به منظور تغيير تصور ذهني آنها، نيازمند حضور در مراكز مشاوره و روان درماني هستند كه در صورت عدم موفقيت مشاوران، تحت عمل هاي جراحي تغيير جنسيت قرار خواهند گرفت. • آمار خودكشي بالاست براي هر بيماري نو پديد يا غير آن پس از شناسايي و چاره جويي و حتي فرهنگ سازي براي پيشگيري از آن مراكز خيريه مكملي تأسيس شد كه بخشي از هزينه درمان يا حمايت هاي رواني و عاطفي در كنار درمان آن بيماري را برعهده گيرد. اما هنوز هيچ مركز خيريه اي براي حمايت و كمك هزينه به بيماران دوجنسيتي تأسيس نشده است. اما درمان براي اين افراد از داروهاي شيميايي تا نهايتاً جراحي انديشيده شده است. جراحي و تغيير جنسيت تير آخري است كه يك فرد دچار اختلال جنسيتي براي بازگشت به جامعه و زندگي خود رها مي كند و چه بسا اين عمل بايد به درخواست خود فرد و با توجه به آزمايش ها و آمادگي رواني فرد صورت گيرد. وي با بيان اينكه مراجعه چنين مرداني به مراكز درماني بيشتر است گفت: در ايران هيچ گونه آماري از تعداد جنسيت اين افراد وجود ندارد. بعضي از آمارها حاكي از نسبت ۲ مرد به يك زن است. در حالي كه با استناد به چنين آمارهايي نيز نمي توان قضاوت كرد. با توجه به مراجعات تعداد مردان بيش از زنان تخمين زده مي شود. وي افزود: افراد دچار اختلال هويت به طور مستمر مصر به اظهار به جنس مخالف خود هستند و اين تمايل تا جايي پيش مي رود كه افراد اقدام به تغيير جنسيت مي كنند. اين كارشناس سازمان مديريت و برنامه ريزي گفت: از جمله يكي از مشكلات عمده اين قشر، پذيرش آنان از سوي خانواده و جامعه است كه به سختي انجام مي شود. زماني هم كه فرد از سوي خانواده، مدرسه و جامعه پذيرفته نشود و مورد تمسخر هم واقع شود به طور طبيعي اين فرد از اين سيستم منزوي مي شود كه اين انزوا پيامدهايي همچون خودكشي و گرايش به انحرافات جنسي در پي دارد. ميزان خودكشي در برخي كشورها ۳/۱۶ درصد از آمار خودكشي را به خود اختصاص مي دهد كه به مراتب بالاست. همچنين در بحث انحرافات جنسي نيز افزايش بيماري هاي مقاربتي و ايدز در اين گروه افزايش مي يابد. وي همچنين گفت: وقتي اين افراد منزوي مي شوند در فعاليت هاي اجتماعي نمي توانند مشاركتي داشته باشند، در يافتن شغلي مناسب و همچنين فعاليت هاي فرهنگي و اقتصادي نيز ناموفق اند. اگر حمايت هاي لازم از اين قشر صورت نگيرد به طور مسلم آنان بيش از آنچه بايد مي توانند براي جامعه خطرناك باشند. در اين راستا بايد چند اقدام جدي صورت گيرد. مهمترين آن افزايش سطح آگاهي و فرهنگ مردم نسبت به اين اختلالات است معمولاً اين اختلال در دختران در سن بلوغ و در پسران از سن ۴ سالگي قابل شناسايي است و مي توان اين اختلال را درمان كرد. فكر نكنيم پسري كه از كودكي تمايل به پوشيدن لباس  دخترانه دارد قابل درمان نيست. اين آگاهي بايد به والدين و خانواده  ها داده شود. • نياز به قانون داريم بسياري از متخصصان و كارشناسان هيچ گونه اطلاعي از اين اختلال ندارند كمااينكه با وجود جاي گيري و اهميت اختصاصي اين پديده در علومي نظير جامعه شناسي و روانشناسي دانشگاه هاي كشور هنوز جاي اين تخصص ها را خالي گذاشته اند. موسوي مي گويد: بايد اين معضل را بپذيريم و چاره اي براي آن بينديشيم. حتي كتاب هايي كه در اين زمينه به رشته تحرير درآمده است بسيار اندك است كه بخش قابل توجهي از آنان ترجمه است. در جامعه آموزشي نيز به اين معضل پرداخته نشده است و با لطبع متخصصان كمتري نيز در اين رشته در حال فعاليت هستند. وي تأكيد كرد: نبود حمايت قانوني از اين افراد نيز يكي از گره هاي باز نشده براي حضور آنان در عرصه هاي مختلف جامعه است. ما نياز به قانون داريم. شايد بسياري از اين افراد با روش هاي درماني و جراحي تكليف خود را با جنسيت خود مشخص مي كنند و درمان هم مي شوند اما با تغيير جنسيت تلنگر رواني ويژه اي به اين افراد وارد مي شود كه با حمايت هاي خاص رواني عاطفي قبل و پس از درمان بايد انجام شود. اين كارشناسان سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور اظهار داشت: زمينه بايد براي حمايت خانواده و مدرسه و جامعه از اين فرد به عمل بيايد. اكثر مشكلاتي كه اين افراد دارند در مدرسه است كه امكان ادامه تحصيل را از آنان مي گيرد. ناآگاهي مديران و مسئولان مدرسه تا دانش آموزان و به انزوا راندن اين افراد از سوي آنان موجب پرخاشگري در آنان مي شود. حمايت هاي اجتماعي كه بايد دولت براي آنان فراهم آورد عملاً در كشور وجود ندارد. سال ۷۹ در زمان وزارت دكتر فرهادي با مراجعه بي شمار چنين افرادي بود كه وزارت بهداشت و درمان كميته حمايتي خود از اين افراد را تشكيل داد اما اين كميته تاكنون عملاً كار مفيدي براي اين گروه نتوانسته انجام دهد. چون مصوبات ا ين كميته ضمانت اجرايي ندارد. كميته حقوقي، درمان، آموزش و پژوهش و حمايتي كميته هاي اين تشكل را تشكيل داده بودند كه با موازي كاري ها تا به حال اتفاق خاصي براي حمايت از اين قشر نيفتاده است. • شناسنامه ها باطل ميدان ونك، پارك شهر، پارك دانشجو، ميدان كشتارگاه و... پايگاه استقرار و گشت شبانه افراد دوجنسيتي در ساعاتي از شب است. آنان به صورت گروه هاي دو يا سه نفري در كناره خلوت خيابان مي ايستند يا قدم مي زنند. بسياري از جامعه شناسان اظهار مي دارند كه طرد دوجنسيتي ها از جامعه، مدرسه، دانشگاه و حتي خانواده به تقويت همبستگي بين آنان كمك مي كند و اين هويت گروهي تا آنجا تقويت مي شود كه برخي اوقات بازگشت آنان به جامعه را با مشكل مواجه مي سازد. موسوي با اشاره به اينكه ممكن است تعداد قابل توجهي از اين افراد دچار همجنس بازي باشند اما فرد دچار اختلال هويت جنسي لزوماً همجنس باز نيست، گفت: با اين وجود هميشه تعدادي از اين افراد به درمان تمايل دارند اما با درمان و تغيير جنسيت تازه مشكل آغاز مي شود. فرد پس از درمان بايد تحت حمايت هاي رواني و بهداشتي قرار بگيرد كه در حال حاضر اين حمايت از سوي انستيتوي روانپزشكي كشور صورت مي گيرد. وي افزود: اين فعاليت براساس قانون انجام نمي شود و براساس فعاليت هاي گذشته انجام مي گيرد. اين كارشناس گفت: از سوي ديگر حمايت هاي اجتماعي اين افراد نيز به تازگي از سوي مراكز مداخله در بحران سازمان بهزيستي آغاز شده است كه به اين افراد پس از درمان تا دو ميليون تومان پرداخت مي شود. كه البته امسال بهزيستي نتوانست به تمام كساني كه تحت درمان قرار گرفتند اين مبلغ را پرداخت كند. با تغيير جنسيت شناسنامه هويت گذشته نيز باطل مي شود. اين نوع جراحي براي نخستين بار در سال ۱۹۷۶ صورت گرفت كه در ايران نيز با وجود مخالفت هاي اوليه چند سالي است پزشكان مجاز به انجام چنين جراحي هايي شده اند. اين افرد پس از انجام جراحي بايد براي گرفتن شناسنامه از طريق پزشكي قانون و دادگستري اقدام كنند. اگرچه برخي از آنان شناسنامه ندارند اما آناني هم كه شناسنامه دارند بايد شناسنامه خود را باطل كنند. شايد بتوان مدعي بود كه با نبود قانون افراد دوجنسيتي كشور هنوز از برخي حقوق اجتماعي خود محروم هستند كه در كشورهاي توسعه يافته اي مانند آمريكا و انگليس و فرانسه يا وجود داشتن كميته ها و مراكز حمايتي پيشرفته هنوز براي گرفتن حق رأي و رفتن به سربازي در تلاش اند و هنوز به هيچ نتيجه  اي نرسيده اند. اين در حالي است كه در كشور، در همين ماه هاي اخير بيمار ۴۰ ساله اي با وجود داشتن دو فرزند و توافق با همسر خود به عمه بچه ها تبديل شد و پدر براي هميشه از كنار فرزندان خود رفت. ترجمه نازنين زاغري: انجمن دوجنسيتي هاي آمريكا، مدتي است تلاش مي كند براي اين قشر از جامعه كه تعدادشان هم كم نيست، حق راي در انتخابات بگيرد و آنها را در فعاليت هاي اجتماعي كه حق هر فرد محسوب مي شود شركت دهد. اما اين مقوله نيز مانند مسئله شركت در دوره سربازي در كشور آمريكا، با وجود تلاش هاي طرفداران و حمايت كنندگان اين انجمن، هنوز بدون نتيجه باقي مانده است. البته، حق شركت دوجنسيتي ها در دوره هاي سربازي آمريكا، مدتي به اجرا درآمد اما پس از بررسي هاي دوباره، اين حق از آنها سلب شد. از جمله اقداماتي كه مراكز مشاوره و روان درماني آمريكا براي دوجنسيتي ها و ديگر بيماران جنسي در نظر گرفته اند، احداث بيمارستاني است كه به اين گونه افراد و بيماران در سطح آمريكا، خدماتي را ارائه مي كند. اين بيمارستان كه در ايالت «ايوا»ي آمريكا واقع شده، نزديك به سه سال است كه بيماران با مشكلات جنسي، خصوصاً دوجنسيتي ها را تحت پوشش خود قرار داده است.موسسه ((International Personal GrowthIPG يكي از صد ها مركز مشاوره و روان درماني آمريكا واقع در ايالت «نيوجرسي» است كه از سال ۱۹۸۳، فعاليت خود را در زمينه ارائه مشاوره و درمان بيماري هاي خاص جنسيتي آغاز كرده است. آنچه كه مركز مشاوره IPG را از ديگر مراكز درماني مجزا مي سازد خدماتي است كه اين موسسه به دوجنسيتي ها و يا كساني كه در شناخت جنسيت خود دچار مشكل هستند ارائه مي دهد. مراكز مشاوره اي همچون IPG به بيماران دچار اختلالات جنسي خدمات مشاوره اي بسيار مطلوبي ارائه مي كند. اين مركز مانند ديگر موسسات مشابه در همين زمينه مجهز به بهترين مشاوران و روان درمانگراني است كه بعضاً نقاط مشتركي با بيماران دارند. به طور مثال هر بيماري كه به مركز مشاوره IPG مراجعه مي كند، در ارتباط با مشاور خود، حق انتخاب دارد. اگر سياهپوست است، اين امكان براي وي مهياست كه از مشاوره روان درمانگر سياهپوستي همرنگ خود بهره مند شود و اگر با مشكلي در زمينه ارتباط با هر دو جنس و يا تغيير جنسيت روبه رو است اين امتياز را دارد كه از مشاوراني كه در زمينه رفتار انحصاري با چنين بيماراني تخصص گرفته اند استفاده كند. مركز مشاوره IPG به مديريت خانم دكتر «مارگارت نيكولس»، طي يك برنامه ريزي حساب شده و دقيق، بيماران دوجنسيتي كه از نيوجرسي و نيويورك به اين موسسه مراجعه مي كنند را تحت پوشش قرار مي دهد. نخستين قدم، برگزاري جلسات مشاوره خصوصي با بيماران است. اين جلسات تا جايي ادامه مي يابد كه مشاور، عدم پيشرفت بيمار را احساس كرده، اميدي به بازگشت وي نداشته باشد. اين گونه جلسات مشاوره و روان درماني، بيشتر براي بيماراني به كار مي رود كه در تشخيص جنسيت خود با مشكل روبه رو بوده، نسبت به هر دو جنس كشش داشته باشند و يا احياناً به تغيير جنسيت علاقه مند باشند. در اين مرحله، درمان دوجنسيتي ها از يكديگر جدا مي شود. به اين دليل كه برخي بيماران، تحت دوره هاي مشاوره قرار مي گيرند از اين جهت كه در مسير شناخت كشش هاي جنسي خود به نتيجه مثبت و مشخصي دست يابند، در حالي كه بيماران نوعي ديگر پس از اتمام دوره هاي مشاوره و عدم دستيابي مشاوران به نتايج مطلوب، بايد خود را براي عمل جراحي تغيير جنسيت آماده كنند.چندي است موسسه IPG، در مسير همكاري با ديگر مراكز مشابه در سراسر آمريكا كه اساساً تحت نظر انجمن دوجنسيتي هاي آمريكا قرار دارند به برقراري تسهيلات ويژه اي براي بيماران خود تصميم گرفته اند كه از مهم ترين آنها مي توان به مقوله «ازدواج دوجنسيتي ها» اشاره كرد. مسئله ازدواج افراد همجنس (Same-sex marriage) در سراسر دنيا همچنان با فراز و نشيب هاي بسياري روبه رو است به گونه اي كه حتي در ايالات مختلف آمريكا، بر سر اين معضل اجتماعي جدال بي پاياني برپاست. تعدادي از ايالات آمريكايي، ازدواج همجنسان را آزاد اعلام كرده، در حالي كه در ايالتي مجاور آن، اين مسئله همچنان لاينحل باقي مانده است. بهنام اوحدي: در گذشته، آدمي به جاي داده هاي دقيق و واقع بينانه برپايه  دانش و انديشه، تنها از گذر گمان، وهم و خرافه و يا اندرزهاي تحريف شده، باورهايي نادرست و گاه سراسر اشتباه در ذهن خودآگاه و ضمير ناخودآگاه خويش جاي مي داد. بدين سان، جنسيت و تمايلات جنسي از معمول ترين ناداني ها و بزرگترين تعارضات وگره هاي رواني آدميان بوده و هست. شرايط و عوامل اجتماعي _ اقتصادي و فرهنگي در برداشت فرد و جامعه از جنسيت و تمايلات و رفتارهاي جنسي بسيار موثر است؛ هر چند با گذشت زمان و تغيير و تحول اين شرايط و عوامل، تعابير و تفاسير فردي و عادت ها، و عرف اجتماعي در اين حوزه دستخوش دگرگوني شده و مي شود. از اين رو، جنسيت و تمايلات جنسي، مفاهيمي وابسته به فرهنگ (Culture bonded) و وابسته به زمان (Date bonded) هستند. جنسيت و تمايلات جنسي، مفاهيمي تكثرگرا،  نسبي و منحصر بفرد (Individualized) بوده، تفاسير و تعابير شخصي و خصوصي دارند. شگفت اين كه همين تفاسير و تعابير كاملاً خصوصي و فردي نيز در يك فرد ثابت، از زماني به زمان ديگر و در مكاني تا مكان ديگر، ولو با اندك فاصله، دگرگون و گاه متفاوت و حتي متضادند. جنسيت و تمايلات جنسي هر چه هست و هر چه باشد، حريم خصوصي و فضاي شخصي هر فرد است كه ماهيتي ديناميك و پويا دارد و هرگز در تعاريف و قالب هاي كلي جهانشمول يا حتي ملي يا محلي از پيش تعيين شده و بدون تغيير نمي گنجد. تا چند دهه پيش، جنسيت و تمايلات جنسي در سراسر جهان يك تابو (Taboo) و حوزه اي ممنوعه بود، اما امروز چنين نيست. در جهان نخست (كشورهاي توسعه يافته) و حتي جوامع در حال توسعه، نگرش به اين حوزه، كاملاً علمي و به روز است. بينشي كه امروزه به ساختار و دستگاه هاي جنسي _ آميزشي وجود دارد، بر اساس آزموده هاي پزشكي، زيست شناختي و روان شناختي است؛ از اين رو سامانه جنسي _ تناسلي در رده  دستگاه هاي ديگر پيكر آدمي چون دستگاه هاي تنفس، گردش خون، گوارش و... قرار مي گيرد. هر گونه بينش و نگرشي جز اين، نگرشي ناآگاهانه و بينشي اشتباه و خرافه آلود است. اختلالات دو جنسيتي (Intersex Conditions) و اختلال هويت جنسي (Gender Identity Disorder) اختلالاتي شناخته و تعريف شده و مشهود بوده و هست. شايد زماني زير چيرگي كليساي خرافه ساز و خرافه پرست پيش از رنسانس يا دوران انديشه هاي ويكتوريايي، چنين اختلالاتي قابل چشم پوشي بودند، اما امروزه اين گونه رويكرد، «خودفريبي» است و خودفريبي و سر زير برف نمودن، واقعيت ها را دگرگون نمي سازد. اختلالات دوجنسيتي، به گونه هاي متفاوتي در هنگام زاده شدن _ پيدا يا پنهان _ وجود دارند و امروزه در گروه فوريت هاي پزشكي قرار مي گيرند. از اين رو و به دليل ابهام هاي گوناگون، تصميم گيري در مورد جنسيت انتسابي (پسر يا دختر)، جراحي تعيين جنسيت و زمان آن و شيوه هاي پرورش كودك براساس جنسيت انتسابي او بسيار مهم و سرنوشت ساز است. انتساب بايد هر چه سريع تر مورد توافق قرار گيرد تا همه اعضاي خانواده و فاميل با شيوه اي هماهنگ و راحت با كودك برخورد كنند. «انسان »هاي دچار اين اختلالات و نه والدين آنها، گنهكار و يا مشمول كيفر الهي نيستند! نقايص آنزيمي و يا هورموني و اشكالات ساختماني و يا تكاملي، تقدير و سرنوشت آنان بوده است، آنچنان كه برخي با سرطان، ديابت (مرض قند)، ناشنوايي، نابينايي يا بدون دست و پا زاده مي شوند و برخي در گذر عمر در كودكي، نوجواني يا سالمندي دچار سرطان و ديگر بيماري هاي چندعاملي با زمينه مادرزادي و ژنتيكي مي گردند. به واقع، «انسان »هاي دچار اختلالات دوجنسيتي از آنان كه دچار اختلالات هويت جنسي هستند، دست كم در اجتماع توسعه نيافته و كم دانش ما، خوشبخت ترند! چرا كه اينان براي اثبات مدعاي خويش، شواهد غيرقابل انكار و كتمان پيكري (Physical) دارند و آنان كه دچار اختلالات هويت جنسي اند، معمولاً تنها دچار «احساسات افراطي عاطفي» يا «ناز و عشوه ها و ادا و اصول هاي منحرفانه»(!) دانسته مي شوند، در حالي كه اصلاً و ابداً اين گونه نيست. چگونه ما شرقيان و ايرانيان، كه در طرد و رد انديشه هاي ماترياليستي و حتي ديدگاه هاي هيومانيستي پويشي و پوينتي پايدار داريم، خود «روح و روان» و «احساس و برداشت» را در عمل زيرپا مي گذاريم؟! در دختران، اين اختلال چنان است كه كودك همواره از دختر بودن خود، ناراحت است و تمايل دارد كه پسر باشد و اين تمايل خود را ابراز مي دارد. نبايد به اشتباه گمان برد كه اين تمايل فقط براي كسب امتيازات اجتماعي _ فرهنگي پسران است. دختر اصرار دارد كه پسر است. دختر يا ويژگي هاي تشريحي (Anatomical) زنانه خود را انكار مي كند يا دست كم، از پوشيدن پوشش هاي دخترانه رايج (از جمله لباس هاي زير) سر باز مي زند و حتي بر پوشيدن لباس هاي قالبي پسرانه اصرار مي ورزد و... در پسران، اختلال هويت جنسي بدين گونه است كه كودك به طور مداوم و شديد از پسر بودن خود ناراحت است و تمايل شديدي دارد كه دختر باشد و حتي گاه اصرار دارد كه دختر است. او با فعاليت هاي قالبي دخترانه اشتغال ذهني دارد. براي نمونه، لباس هاي دخترانه مي پوشد يا حالات و رفتارهاي دخترانه از خود بروز مي دهد. به بازي ها و سرگرمي هاي دخترانه علاقه نشان مي دهد و از بازي ها، اسباب بازي ها و فعاليت هاي پسرانه گريزان است. با توجه به عقب ماندگي بسيار ژرف و گسترده اين دانش در كشور و نبود متخصصان و كارشناسان آكادميك و داراي مدارك دانشگاهي معتبر، شمار نه چندان اندكي از نوجوانان، جوانان، ميانسالان و حتي سالمندان دچار اختلالات دوجنسيتي، اختلالات هويت جنسي و اختلال نارضايتي جنسي در اجتماع ما «وجود و حضور» دارند كه رنج و عذابشان را يار و ياوري _ آن چنان كه بايد و شايد _ نيست. در نبود دانش آموختگان رشته هاي مربوط به اين تخصص كه رشته هايي كاملاً رسمي و شناخته شده در جهان و حتي كشورهايي چون كوبا، ويتنام و هائيتي است (ر.ك. www.curtin.edu.au، وب سايت اينترنتي دانشگاه كورتين استراليا، روان پزشكان، روان شناسان، يورولوژيست ها جراحان كليه، مجاري ادراري _ تناسلي) و ژنيكولوژيست ها (جراحان زنان و زايمان)ي ما جسارت و صد البته دانش و تجربه لازم و كافي را در زمينه پيگيري، درمان و حمايت از اين گونه بيماران را _ آن چنان كه بايد و شايد _ ندارند. كليه حقوق اين سايت وابسته به روزنامه شرق مي باشد. info@sharghnewspaper.com

صفحه اول دولت مجلس سياست خاورميانه اروپا و آمريكا آسيا و آفريقا شهر هنر سينما ادبيات انديشه كتاب علم زندگي حادثه جامعه اقتصاد صنعت بورس ورزش داخلي ورزش خارجي صفحه آخر آرشيو

توجه :

پیش گفتار: طب جنسی نوین، راه دشوار ناشناخته

سرآغاز

روش معاینه

هدف از این كتاب

محتویات فصل ها

فصل اول: ارزیابی روان- جنسی

فصل دوم: بررسی علل طبی

فصل سوم: ارزیابی همه جانبه اختلالات روان –جنسی.

سرآغاز

مشكل ترین كار پزشك دربرخورد با اختلالات جنسی تشخیص بیماری است. در واقع لازمه درمان صحیح، تشخیص صحیح است و عدم مؤفقیت در درمان، اغلب ناشی از تشخیص نادرست اختلال است. هرچند بررسی دقیق علائم و نشانه ها در همه رشته های پزشكی مهم است، این امر بخاطر تشابه زیاد نشانه ها و شكایات عوامل روانی و زیستی در اختلالات جنسی اهمیت دوچندان پیدا میكند. نبود روش های دقیق تشخیص افتراقی ، و ابهامات زیاد در فهم روند تكامل روانی- جنسیانسان منجر به انحراف از مسیر درست و عدم مؤفقیت در درمان میشود.

فرض كنید مردی بعلّت سختی خفیف شریانهای كوچك آلت و بهم خوردن مكانیسم حساس نعوظ دچار ”سستی آلت“ یا ” عنن“ شده و به دكتر مراجعه میكند. دكتر در معاینه فیزیكی و آزمایش های درخواستی هیچ مورد غیرطبیعی پیدا نمیكند و میگوید ” مشكل شما بیشتر عصبی است“. بطور قطع چنین تشخیصی صحیح نیست. این امر به كرات در مردانی كه ظاهراً مشكل جسمی دیگری نداشته اند باعث بروز سستی آلت میشود اما بعلّت عدم دسترسی به ابزار تشخیصی مخصوص اختلالات عروقی، امكان تشخیص آن وجود نداشته است. طبیعی است كه با تشخیص نادرست ”عصبی بودن“ بیماری، پزشك او را به یك سكس- درمانگر ارجاع میكند كه او نیز ضمن توصیه به تمرینات تمركز حسی، بیمار را تشویق به تقویت پیوند عاطفی و ارتباط كلامی با همسرش میكند.

یا زن متأهلی را درنظر بگیرید كه بخاطر آشفتگی ذهنی ناشی از ترس از به اُرگاسم نرسیدن، برای به اُرگاسم رسیدن ”دست و پا میزند“ امّا بدلیل همین دست پاچگی نمیتواند به اُرگاسم برسد. ممكن است این شخص بعلّت تصورات غلط قدیمی درمورد اینكه همه اختلالات جنسی درنتیجه تعارضات درونی و عقده های روحی بوجود می آید به دست روانكاو سپرده میشود. این زن مجبور است برای سه سال هرهفته چهار جلسه به روانكاوی تعارضات ناخودآگاهش بپردازد كه (حتّی اگر باعث بهبود شرایط كلّی روحی- روانی اش شود) تأثیر چندانی بر توانائی ”به اُرگاسم رسیدن“ او نخواهد داشت.

و یا مثلاً مردی كه به انزال زودرس مبتلاست و كراراً از مراجعه به پزشكان متعدد نتیجه نگرفته است. روانشناس با تأكید بر اختلافات زناشوئی او با همسرش، به اشتباه این امر را یك واكنش دفاعی برای بدست گرفتن كنترل رابطه (در نبرد پنهان قدرت بین زن و مرد) تشخیص میدهد. بر این اساس او طرفین را تحت یك دوره زوج- درمانیروان پویا (سایكو دینامیك) قرار میدهد. در این دوره مرد از احساس دوگانگی اش نسبت به زنانی كه در نقش مادرش جلوه گر میشدند آگاه میشود. خشم زن نیز برطرف میشود. نتیجه آن میشود كه با وجود تقویت روابط عاطفی آن دو، انزال زودرس مرد همچنان برطرف نشده است.

با وجودیكه لااقل در دومورد آخر اختلال علل روانی دارد، تأكید بر ”روانی بودن“ علّت بیماری (با وجود درستی) بدون مشخّص شدن دقیق تشخیص، كمكی به درمان درست اختلال نمیكند. در این موارد رویدادهای اخیری كه باعث بروز علائم اختلال شده اند بدقّت مدنظر قرار نگرفته اند. به همین خاطر بیماران با هدف رفع تعارضات ناخودآگاه درونی تحت روان- درمانی های مختلف قرار میگرفتند، درحالیكه میتوان با تمرینات جنسی ویژه به رفع هر یك از علل فعلی (ظاهری) و علل ریشه ای پرداخت كه هماهنگ با هم منجر به اختلال جنسی شده اند. حتّی به فرض رفع تعارضات درونی و اختلافات زناشوئی زوجین، مادامیكه عوامل اخیری كه درحال حاضر واكنش های جنسی فرد را تحت تأثیر خود قرار داده اند اصلاح نشود، امیدی به درمان این اختلالات وجود ندارد.

در نمونه ای دیگر مرد میانسالی بدلیل یك ازدواج نامؤفّق و همینطور احساس گناه و انفعال و آزارهای همسرش دچار افسردگی و اُفت میل جنسی شده است. با تصور نادرست جسمی بودن علّت این امر، وی چند تزریق مكرّر تستوسترون دریافت میكند. این مرد بدلیل عدم بهبود میل جنسی و تصور عدم امكان برگشت شور و حال جوانی، بیش از پیش در ورطه نااُمیدی فرو میرود.

زنی كه بخاطر ترس از بوسیدن و لمس شدن و هرگونه نزدیكی جسمی (حتّی از تصوّر بازگشت هرشبه شوهر به خانه) دچار تشویش و اضطراب میشود تحت درمانهای مختلف نامناسب قرار میگیرد. ابتدا با فرض اینكه این تشویش ناشی از اختلافات زناشوئی است تحت زوج- درمانی تحلیلی (از نوع Transactional ) قرار میگیرد. پزشك طی چند جلسه او را از جدال كودك درونش با كودك درون شوهرش آگاه میكند؛ اما زن همچنان از تماس جنسی واهمه دارد و احساس نااُمیدی اش تشدید میشود. زن بعد از آن تحت یك دوره سكس- درمانی رفتاری قرارگرفته، و با انگیزه تازه به انجام تمرینات جنسی خاص می پردازد. امّا این تمرینات تشویش های او را افزایش میدهند و باز به ورطه نااُمیدی فرو میرود. زن در نهایت به روانكاو ارجاع میشود، اما با وجود تقویت هویت زنانه همچنان از رویارویی جنسی دچار هراس میشود.

در هیچیك از این دوره ها (با وجود همه توانائی ها) بدلیل عدم تشخیص عامل اصلی و درنتیجه ناتوانی از درمان آن، اختلال اصلی رفع نشده است. در واقع منشاء همه مشكلات این شخص یك نوع حمله هراس (پانیك( از نوع هراس جنسی است كه باعث فلج كردن كلّ زندگی او شده است. باوجودیكه این بیماری را نمیتوان با روان- درمانی های مختلف درمان كرد، با تشخیص صحیح و استفاده از داروهای ضد پانیك به همراه سكس- درمانی میتوان به آسانی اختلال را درمان كرد.

امروزه طب جنسی تا بدانجا پیشرفت كرده است كه درصورت تشخیص دقیق علّت اولیه، امكان درمان مؤفّق بسیاری از اختلالات جنسی وجود دارد. با ارائه توضیحات كافی به مردی كه ”سستی آلت“ او ناشی از علل برگشت ناپذیر جسمی است، میتوان مانع از درمان های هورمونی و انواع روان- درمانی های پرهزینه و نااُمید كننده برای فرد شد. البتّه این بدان معنی نیست كه او باید برای همیشه از لذّات جنسی چشم پوشی كند. اگر اختلال نعوظ ناشی از اختلال در خون رسانی عضوی باشد میل جنسی و اُرگاسم دچار اختلال نشده اند و دوطرف میتوانند از راههای دیگر (بدون دخول آلت) نیازهای جنسی خود را ارضاء كنند (و یا اینكه اقدام به نصب پروتز آلت كنند).

همینطور در زنان مبتلا به عدم اُرگاسم در صورت رفع علّت فعلی، میتوان طی چند جلسه اختلال را برطرف كرد. در این موارد معمولاً آگاه شدن فرد از تعارضات ناخودآگاه وی در رابطه با پدر و مادرش كمك چندانی به درمان اختلال نمیكند. تكنیك های جنسی نوین به او كمك میكند هنگام معاشقه دچار تردید و دست پاچگیو عدم اُرگاسم نشود.

اغلب افرادی كه قادر به كنترل انزال نیستند ( به اصطلاح انزال زودرس دارند) نیز به آسانی با سكس- درمانی معالجه میشوند. این افراد میتوانند طی یك دوره كوتاه سكس- درمانی با كسب توانائی تمركز و تسلّط بر درك احساسات لذّتبخش جنسی، توانائی كنترل انزال را بدست آورند.

حالا مرد متأهلی را درنظر بگیرید كه بخاطر ترس ناخودآگاه از لذّات جنسی و حسد و دوگانگی كه نسبت به زنان از كودكی در او ریشه گرفته است، در رابطه با زن آشفته حالش دچار افسردگی و كاهش شور جنسی شده است. اینجا او نه با رفتاردرمانی، بلكه به كمك روانكاوی یا انوع دیگر روان- درمانی باید ضمن كسب آگاهی نسبت به تعارضات درونی ناخودآگاه، توانائی از دست رفته را بازیابد. تزریق تستوسترون جز جذب هورمون از طریق كبد و دفع زباله های آن از ادرار حاصلی نخواهد داشت.

روش معاینه

روشی كه در كتاب حال حاضر برای ارزیابی و معاینه مبتلایان پیشنهاد شده، نتیجه تجربه چندین ساله برخورد با هزاران بیماری است كه برای معالجه به كلینیك مراجعه كرده اند. این سیستم در تجربه عملی درمان بیماران و آموزش این مهارت ها به پزشكان كارایی بسیاری داشته است. روش های معاینه قدیمی روانپزشكی در تشخیص اختلالات جنسی كارساز نیستند. با وجودیكه این روش ها در جای خود كارائی بسیاری داشته اند، برای معاینه و درمان مبتلایان به عدم اُرگاسم یا مثلاً سستی آلت به ابزارهای تشخیصی مؤثر تری نیاز است.

بعلاوه برای تشخیص علل جسمی این اختلالات، روش های معمول معاینه پزشكی كارساز نیست. مدت زمان زیادی از توجه بشر به اثر بیماری ها و داروها بر عملكرد جنسی نمیگذرد و روش های معاینه قبلی كاربرد چندانی در طب جنسی نوین نداشته است. در اینجا سعی شده است با ارائه یك روش تركیبی، ضمن استفاده از فوائد روش های معاینه در روان پزشكی، روان شناسی، و پزشكی عمومی، امكان ارزیابی مطمئن و تشخیص عملی اختلات جنسی نیز فراهم میشود.

مصاحبه و معاینه مهمترین ركن تشخیص اختلالات است و قسمت اعظم حجم كتاب به شرح نحوه بررسی نشانه های اصلی اختصاص داده شده است. همچنین سعی شده است با توضیحات كافی درمورد نحوه تشخیص افتراقی بین علل جسمی و روانی از طریق معاینه فیزیكی، تست های آزمایشگاهی و اقدامات نوین تشخیصی در طب جنسی مطلب كامل شده باشد. ابعاد جسمی و روانی اختلال هردو در این روش معاینه درنظر گرفته شده است. هدف از مصاحبه كسب تمام اطّلاعات مورد نیاز برای رسیدن به تشخیص قطعی، و از طرف دیگر اجتناب از حواشی غیرمرتبط با مشكل فعلی بیمار است.

هدف از این كتاب

تأكید عمده در این مجموعه بر تشخیص اختلات روان- جنسی است؛ بیماری هایی كه از شایعترین مشكلات معاصر و پزشكی نوین اند و درصورت تشخیص صحیح، با روش های درمانی مختص به هركدام بسرعت بهبود میابند.

برپایه مراحل سه گانه كنش جنسی، اختلالات جنسی به سه دسته: اختلال میل جنسی، اختلالات برانگیختگی یا تهییج، و اختلالات مرحله اُرگاسم تقسیم بندی میشود. قبلاً تصور میشد اختلالات جنسی نشانه های متفاوت اختلال منفردی است كه در زنان ”سرد مزاجی“ و در مردان ”عنن“ نامیده میشد. بی شك این روش طبقه بندی سه گانه نسبت به آن تصورات پیشرفت چشم گیرتری بشمار میرود.

نتیجه این رویكرد جدید (كه بنا بر آن اختلال میل جنسی، برانگیختگی، و اُرگاسم سه اختلال مستقل محسوب میشوند) تلاش برای یافتن علل متفاوت این اختلالات و درمان های ویژه هركدام از این اختلالات است. این امر باعث استحكام بیش از پیش مبانی نظری و عملی این شاخه نوپا از علم شده است.

همین طبقه بندی مبنای ”راهنمای تشخیصی و آماری انجمن روان پزشكان آمریكا“ قرار گرفته است و ما در این كتاب مكرراً به این تعاریف رجوع خواهیم كرد. انواع دیگری از اختلالات جنسی وجود دارد كه با وجود عدم تعریف در DSM-IV در این كتاب به آن اشاره شده است مانند ”انزال دیررس ناقص“، ”ازدواج نافرجام“، و انواع هراس های جنسی (در DSM-IV عنوان جداگانه ای برای انواع هراس جنسی درنظر گرفته نشده است، بلكه این اختلالات تحت عنوان ”اختلالات روان- جنسی طبقه بندی نشده“ گنجانیده شده است).

درواقع انواع هراس ها و امتناع جنسی را نمیتوان جزء اختلالات جنسی بحساب آورد، امّا از آنجائیكه این مبتلایان تعداد قابل توجهی از مراجعین به كلینیك های سكس- درمانی را تشكیل میدهند بخش جداگانه ای از كتاب را به بحث در مورد این بیماری ها اختصاص داده ایم (علاوه بر این هم روش های سكس- درمانی دركنار مصرف داروهای ضدپانیك تأثیر فوق العاده ای در بهبود این اختلالات داشته است).

باوجودیكه انحرافات جنسی و همجنس گرایی ناپذیرفته تحت دو عنوان مستقل در DSM-IV طبقه بندی شده اند، بخاطر تشابه بعضی وجوه ساختاری و پاسخ به درمانهای مشابه، این دو موضوع هم در كتاب دیگری تحت عنوان اختلال مهار میل جنسی (مقطعی) بررسی شده اند. باوجود بدبینی كلّی نسبت به درمان همجنس گرایی، نشان داده شده است كه درصورت وجود انگیزه كافی میتوان با استفاده از سكس- درمانی ( بجای اقدامات دیگر درمانی) توانائی شخص برای برقراری رابطه با جنس مخالف را بطور قابل ملاحظه ای افزایش داد. به همین خاطر همجنس گرایان زیادی وجود دارند كه برای درمان به كلینیك های تخصّصی مراجعه میكنند و پزشكی كه با این افراد سروكار دارد باید با نحوه بررسی و برخورد با آنها آشنایی داشته باشد.

محتویات فصل ها

این كتاب به سه فصل تقسیم شده است. در فصل اول به تشخیص افتراقی و ابعاد روانشناسانه اختلال می پردازیم. در فصل دوم به ارزیابی اختلالات جنسی از دید علم پزشكی پرداخته، و در فصل سوم سعی شده اُلگوی هماهنگی برای معاینه و ارزیابی وجوه جسمی و روانی این اختلالات ارائه كنیم.

فصل اول: ارزیابی روان- جنسی

این فصل شامل دو بخش است. در بخش اول تحت عنوان ”معاینه و شرح حال“ به توضیح اهداف و نوع اطّلاعات لازم برای تشخیص افتراقی بین علل جسمی و روانی و ابعاد روانشناسانه اختلال می پردازیم. ترتیب جمع آوری اطّلاعات نیز در نمودارهای روند تصمیم گیری و ثبت اطّلاعات خلاصه شده است.

در بخش دوّم تحت عنوان ”شیوه ارزیابی“ به بیان روند پیچیده تحلیل و جمع آوری اطّلاعات (مرتبط با مشكل) در چهارچوب زمان كوتاه مصاحبه میپردازیم. این كار می بایست با چنان مهارت و ظرافتی انجام شود كه در بهبود وضعیت آشفته طرفین نقش سازنده ای داشته باشد. در واقع یكی از اهداف مصاحبه ایجاد ارتباط مناسب با بیمار یا زوج و آشنا كردن آنها با مراحل درمان است. علیرغم اهمیّت سرعت جمع آوری و تحلیل اطّلاعات، باید حساسیت ها و احساسات شخصی بیماران نیز مد نظر قرارداشته باشد. همچنین در بخش دوم تكنیك های مورد استفاده جهت موردیابیو (درصورت وجودِ اختلال) یافتن علل جسمی و روحی و یا اختلافات زناشوئی عامل بروز اختلال را توضیح میدهیم. در بقیّه این بخش با تكیه بر مفاهیم روانشناسی، معیارهای انتخاب افراد برای استفاده از دوره های سكس- درمانی ارائه شده اند. در این ارزیابی ها بیشتر بدنبال بررسی سه منشاء روحی- روانی این اختلالات یعنی دغدغه های اخیر (علل فعلی)، اضطرابات عمقی (علل ریشه ای)، و اختلافات زناشوئی هستیم.

 ارزیابی نحوه نزدیكی از مهمترین قسمت های یك مصاحبه است شامل ارزیابی ریز به ریز فعالیت های جنسی فرد و نوع رفتارهای جنسی متقابلی كه با همسرش دارد. كسب اطّلاعات كامل برای تعیین تمرینات جنسی مناسب در سكس- درمانی اهمیت زیادی دارد. قسمتی از مصاحبه هم به علل ریشه ای اختلال و نقش روابط طرفین در ایجاد آن می پردازد. با توجه به مجموع این اطّلاعات، درمانگر قادر به فهم منشاء اختلال و استفاده از روش های مختلف درمان برای رفع آن است.

فصل دوم:بررسی علل طلبی

در هیچیك از متون پزشكی فصل جامعی با عنوان ”بررسی علل طبی اختلالات جنسی“ وجود ندارد. این فصل نیز براساس اُلگوی سه مرحله ای كنش جنسی طرح ریزی شده است، و علل عضوی اختلالات اُرگاسم، برانگیختگی، میل جنسی، و دردآمیزش (درد حین نزدیكی) بطور مستقل بررسی شده است. نه تنها واكنش های فیزیولوژیك اندامها و بافتهای جنسی، بلكه بیماریها و درمانهای داروئی را نیز میتوان بر اساس همین اُلگوی سه گانه تحت عنوان هایی مثل كم میلی جنسی، سستی آلت، انزال دیررس، و انزال دردناك دسته بندی كرد. بی شك برای یافتن علل مختلف این اختلالات باید از روشها و ابزارهای تشخیصی متفاوت و مخصوص بخود استفاده كرد. علاوه بر این، اختلالات جنسی مردان و زنان نیز بطور مستقل مطرح شده اند. با توجّه به تفاوت اندامها و كاركرد بافت جنسی زن و مرد تعجب آور نیست اگر اختلالات جنسی در این دو جنس ناشی از فرآیندهای آسیب زای مختلفی باشد. برای مثال اختلال مرحله تهییج در زنان از كمبود استروژن و خشكی واژن ناشی میشود، درصورتیكه معادل این اختلال در مردان (اختلال نعوظ) از عوامل كاملاً متفاوتی منشاء میگیرد، عواملی نظیر كاهش جریان خون آلت، دیابت، كاهش سطح تستوسترون، تومورهای مترشّحه پرولاكتین، مصرف داروهای فشار خون و غیره. به همین خاطر در این فصل بخش های متفاوتی به بررسی اختلالات برانگیختگی و اُرگاسم و دردآمیزش در مردان و زنان اختصاص یافته است.

فصل سوم: ارزیابی همه جانبه اختلالات جنسی

این فصل آمیزه ای از بخشهای ارائه شده در بخشهای پیشین است. اختلالات جنسی اختلالات پیچیده روان- تنی اند كه فهم آنها تنها با اضافه كردن معلومات پزشكی بر مفاهیم روانشناسی بدست نمی آید. پزشك تنها با انجام یك معاینه معمولی پزشكی به اضافه شرح حال و معاینه روانپزشكی قادر به درمان مبتلایان به عدم اُرگاسم یا سستی آلت، یا فرجام دادن به یك ازدواج نافرجام نیست. ارزیابی درست این اختلالات تنها به كمك تلفیق صحیحی از روش های تشخیصی طبی و روانشناسانه در یك چهارچوب كاملاً هماهنگ امكانپذیر است.

در فصل آخر چكیده و آمیزه ای از مبانی طبی و روانشناسانه هر اختلال بطور جداگانه ارائه شده است. علاوه بر این معیارهای تشخیصی و علائم بالینی هریك از این اختلالات چنان بوضوح بیان شده است كه درمانگر دقیقاً بداند باید بدنبال بررسی چه علائم و نشانه هایی باشد.

اطّلاعات ارائه شده در این بخش جنبه اجمالی داشته و تنها برای آشنایی پزشكان (و یا اشخاص ) ناآشنا با اختلالات جنسی آورده شده است. برای اطّلاع بیشتر از جزئیات دقیق تر درمان این اختلالات منتظر كتابهای بعدی ما باشید!